Texnik topshiriqda shunday yozilgan: «PND quvur, 10 atmosfera». Lekin qaysi polietilendan? Shu savolga javob topilmaguncha buyurtma berish erta. Devori bir xil bo’lgan PE-80 va PE-100 quvurlar turli bosimga hisoblangan.
80 va 100 raqamlari nimani bildiradi
Bu materialning mustahkamlik sinfi, ya’ni MRS (minimum required strength): PE-80 da 8 MPa, PE-100 da 10 MPa. Qiymat quvur namunalarini 20 °C da ichki bosim ostida uzoq muddat sinash orqali topiladi, natija esa ko’p yillarga ekstrapolyatsiya qilinadi. Bu raqamlar sizning tarmog’ingizdagi bosimni ko’rsatmaydi. Bu materialning o’z xossasi, devor qalinligi aynan undan hisoblanadi.
Odatda ikkala materialni ham PND deb atashadi, ya’ni «past bosimli polietilen» (inglizcha HDPE). PE-80 va PE-100 shu guruh ichidagi ikki markadir.
MRS bosimga qanday aylanadi
Devordagi ruxsat etilgan kuchlanish MRS ni zaxira koeffitsiyenti C ga bo’lish bilan topiladi. Suv uchun C = 1,25 olinadi: PE-80 uchun 6,4 MPa, PE-100 uchun 8 MPa chiqadi. Keyin nominal bosim PN (bar hisobida) mana bu formula bilan topiladi:
PN = 20 x MRS / (C x (SDR – 1))
SDR – tashqi diametrning devor qalinligiga nisbati, D / e. U qancha kichik bo’lsa, devor shuncha qalin (SDR bosim bilan qanday bog’liqligini alohida maqolada tushuntirdik).
SDR 11 ni olaylik. PE-100 uchun 20 x 10 / (1,25 x 10) = 16 bar chiqadi, ya’ni PN16. PE-80 da 12,8 chiqadi, standart qatorda bu PN12,5. Devor bir xil, bosim esa 1,25 baravar farq qiladi.
| SDR | PE-80 | PE-100 |
|---|---|---|
| 7,4 | PN20 | PN25 |
| 11 | PN12,5 (hisob 12,8) | PN16 |
| 13,6 | PN10 (hisob 10,2) | PN12,5 (hisob 12,7) |
| 17 | PN8 | PN10 |
PN suv uchun va 20 °C da berilgan. Hisobiy qiymat qatordagi eng yaqin pastki sinfgacha yaxlitlanadi.
Farq quvurning o’zida qanday ko’rinadi
Tarmoqqa PN10 sinfi va 110 mm diametr kerak bo’lsin. PE-100 dan bu SDR 17: devor taxminan 6,5 mm. PE-80 dan SDR 13,6 kerak, devor taxminan 8,1 mm.
Quyidagi sonlar katalogdan emas, hisob-kitobdan olingan. PE-100 quvurning bir metrida polietilen taxminan 19 % kam, shuning uchun u tashishda va yotqizishda yengilroq. Ichki diametri ham kattaroq: taxminan 97 mm, PE-80 da esa 94 mm. Suv sarfi bir xil bo’lsa, bosim yo’qotishi kamroq bo’ladi.
Diametr kattalashgan sari farq yaqqolroq ko’rinadi. 630 mm da SDR 17 uchun devor taxminan 37 mm, PE-80 bilan o’sha bosimga (SDR 13,6) taxminan 46 mm kerak bo’lardi. Devorga 9 mm farq quvurning har metrida taxminan 15 kg ga olib keladi (polietilen zichligi taxminan 0,95 g/sm3 deb olingan).
Qachon PE-80, qachon PE-100
Bosim yuqoriroq bo’lsa, diametr katta bo’lib, qalin devorli PE-80 juda og’ir chiqadigan bo’lsa yoki loyihaning o’zi shu materialni talab qilsa, PE-100 olinadi. Bosimi o’rtacha tarmoqlar va kichik diametrlar uchun PE-80 ham ishchi variant; loyihada u ko’rsatilgan bo’lsa, kelishmasdan almashtirmagan ma’qul.
Bitta qoidani eslab qoling. PE-100 ni bir xil SDR da PE-80 ga qayta hisoblamasdan almashtirib bo’lmaydi: ruxsat etilgan bosim beshdan biriga tushadi (PN16 o’rniga 12,5 bo’lib qoladi). Teskari almashtirish, ya’ni PE-80 o’rniga bir xil SDR dagi PE-100, bosim bo’yicha zaxira bilan o’tadi, lekin spetsifikatsiyani baribir loyihachi bilan kelishing.
Qo’llanish sohasini faqat material hal qilmaydi. Ichimlik suvi, sug’orish magistrali va texnik suv uchun suv quvurlari mos keladi. Gaz uchun esa alohida hisob kerak: zaxira koeffitsiyenti u yerda yuqoriroq, ruxsat etilgan bosimni gaz ta’minoti normalari belgilaydi. Gaz tarmog’i suv jadvali bo’yicha hisoblanmaydi.
Yana nimasi bilan farq qiladi
Uzilishga mustahkamlik yagona ko’rsatkich emas. O’rtacha olganda PE-100 yoriqlarning sekin o’sishiga yaxshiroq bardosh beradi. Bular ko’milgan quvurga tosh tegib qoladigan kichik chizilishlar va nuqtaviy yuklar bo’lib, ular yillar o’tib muammoga aylanishi mumkin. Toshloq tuproqdagi xandaq uchun bu PE-100 va qum yostiq foydasiga dalil. Biroq natija granulaning aniq markasiga bog’liq, shuning uchun xulosa ehtiyotkor: PE-100 ko’pincha ko’proq zaxira beradi, aniq taqqoslashni partiya hujjatlaridan qarang.
Harorat ham ta’sir qiladi. PN sinfi 20 °C uchun berilgan. Quvurda iliq suv bo’lsa, ruxsat etilgan bosimni standartdagi yoki ishlab chiqaruvchidagi tuzatish koeffitsiyentlari bo’yicha kamaytirish kerak. Ikkala material uchun qoida bitta: muhit qancha issiq bo’lsa, zaxira shuncha kam.
Gidravlik zarbani ham hisobga oling. Nasos o’chganda yoki zadvijka tez yopilganda bosim ishchi qiymatdan birdan oshib ketishi mumkin. Shuning uchun PN ishchi bosimdan zaxira bilan olinadi, aynan shu sababli «10 atmosfera» iborasi yetarli emas.
Va oxirgisi: payvandlash va fitinglar. PE-80 va PE-100 quvurlarini odatda bir-biriga ulash mumkin, lekin materiallarning eritma oquvchanligi (MFR) yaqin bo’lishi, ulanayotgan detallarning devori imkon qadar teng bo’lishi kerak. Sizning juftligingizga nima ruxsat etilishini payvandlash apparati va fiting yo’riqnomasi aytadi.
Markirovkadan materialni bilib bo’ladimi
Yo’q, ko’zga qarab bo’lmaydi. Chiziq rangi maqsadni ko’rsatadi, u ham odatda: suv uchun ko’k, gaz uchun sariq yoki to’q sariq. Material va sinf rangda yozilmagan. Quvur tanasidagi yozuvga qarang: u yerda odatda material (PE 100 yoki PE 80), tashqi diametr va devor qalinligi, SDR hamda standart ko’rsatiladi. Maydonlar to’plami quvur qaysi standart bo’yicha chiqarilganiga bog’liq.
Arizaga nima yozish kerak
Eng kamida: material, tashqi diametr, SDR yoki PN, maqsad, kerakli uzunlik. Masalan: PE-100, 110 mm, SDR 17, suv, 600 m. Loyihada faqat «10 atmosfera» deb yozilgan bo’lsa, loyihachidan aniqlang: bu PN mi yoki ishchi bosimmi. PN10 bilan gidravlik zarbaga zaxirali 10 atm ishchi bosim bir xil narsa emas.
Biz, Active Polimer, Toshkent viloyati Zangiota tumanidagi zavodda diametri 20-800 mm bo’lgan polietilen quvurlarni ishlab chiqaramiz. Qaysi material (PE-80 yoki PE-100) va qaysi SDR sizning diametringiz uchun mavjudligini ariza berganda aniqlang. Narx diametr, SDR va hajmga bog’liq, shuning uchun saytda e’lon qilmaymiz.
Qaysi material va qaysi SDR kerakligiga ishonchingiz komil emasmi? «Narxni bilish» arizasini qoldiring yoki +998 78 113-70-50 raqamiga qo’ng’iroq qiling. Tarmoqdagi bosim, diametr va maqsadni yozing, menejer nimani aniqlashtirish kerakligini aytadi.
Material taqqoslash umumiy sharhning bir qismi: PND quvur: turlari va qanday tanlash.
