Gaz quvuri va suv quvuri ikkalasi ham polietilendan-ku, farqi nimada? Savol tabiiy, javob esa materialda emas. Ikki quvur maydonda yonma-yon yotibdi: ikkalasi qora, ikkalasida rangli chiziq, diametri 110 mm. Biri suvga, biri gazga ketadi. Ularni adashtirish ko’ringanidan osonroq, xato narxi esa tarmoqqa qarab farq qiladi.
Ikkalasida nima bir xil
Material: polietilen, PE-80 yoki PE-100 (ular qanday farq qilishi PE-80 va PE-100 farqi haqidagi maqolada bor). Ulash usuli: payvand. Diametrlar qatori ham o’sha. Shuning uchun «polietilen baribir polietilen» degan gap tez-tez eshitiladi.
Farq xom ashyoda emas. Farq quvurni qanday hisoblashda va uning atrofida nimalar talab qilinishida: zaxira, devor, markirovka, hujjat. Bularning har biri mayda tuyuladi, lekin birgalikda quvurni shu tarmoqqa qo’yish mumkin yoki mumkin emasligini hal qiladi. Tartibi bilan ko’rib chiqamiz.
Zaxira koeffitsiyenti: asosiy hisob
Devordagi ruxsat etilgan kuchlanish MRS ni zaxira koeffitsiyenti C ga bo’lib topiladi. Suv uchun C = 1,25. Gaz uchun u kattaroq, odatda kamida 2: gaz yonuvchan, sizib chiqishi suv yo’qotishidan ancha jiddiy. Sizning tarmog’ingiz uchun aniq qiymatni gaz ta’minoti normalari belgilaydi, bu maqola emas.
Raqamlarda qanday ko’rinishini ko’raylik. PE-100 (MRS = 10 MPa) va SDR hamda PN haqidagi maqoladagi o’sha formula:
P = 20 x MRS / (C x (SDR – 1))
| SDR | Suv, C = 1,25 | C = 2 bo’lsa hisob |
|---|---|---|
| 7,4 | PN25 | taxminan 15,6 bar |
| 11 | PN16 | 10 bar |
| 17 | PN10 | 6,25 bar |
O’ng ustun hisob mexanikasini ko’rsatadi, gaz tarmog’i uchun ruxsat etilgan bosim emas. Ularni norma va loyiha belgilaydi. Lekin yo’nalish bir qarashda ko’rinadi: SDR bir xil bo’lsa, hisobiy bosim 1,6 marta kamayadi (2: 1,25).
Endi teskarisi. Faraz qilaylik, devor taxminan 16 bar ushlashi kerak. Suv uchun SDR 11 yetadi: diametri 110 mm quvurda bu 10,0 mm. C = 2 bo’lsa o’sha 16 bar uchun SDR 7,4 kerak, ya’ni taxminan 14,9 mm. Devor bir yarim baravar qalin.
Yon natija: ichki diametr 90 mm dan taxminan 80 mm gacha kichrayadi, kesim yuzasi beshdan bir qismga yaqin yo’qoladi. Demak, SDR 11 suv quvuri va xuddi shu bosimga C = 2 bilan hisoblangan quvur tashqi diametri bir xil bo’lsa ham, ikki xil quvur.
Chiziq va yozuv: qanday adashtirmaslik
Chiziq rangi vazifani ko’rsatadi: odatda suv uchun ko’k, gaz uchun sariq yoki to’q sariq. Sizning partiyangizda qaysi rang va yozuvlar amal qilishi quvur qaysi standart bo’yicha chiqarilganiga bog’liq. Gaz uchun alohida standart bor.
Chiziqning o’zi yetarli emas. Yarim qorong’i omborda yoki loy bosgan quvurda ko’k chiziqni qoradan ajratish oson emas, o’ramning uchida chiziq umuman ko’rinmaydi. Ishonchlisi – quvur tanasidagi yozuvni o’qish: material, tashqi diametr va devor, SDR, standart. Odat oddiy: payvand oldidan ham, yotqizishdan oldin ham rangga emas, yozuvga qarang. Suv va gaz quvurlarini alohida saqlash ham yaxshi, shunda savol umuman tug’ilmaydi.
Qalin devor yuqori bosim degani emas
Bu yerda tez-tez adashadilar. Devori qalin gaz quvuri juda katta bosimga mo’ljallangandek tuyuladi. Odatda teskarisi: gaz tarmoqlaridagi ishchi bosim, qoida tariqasida, bosimli suv quvurlaridagidan past. Devor bosim uchun emas, zaxira uchun qalin: C katta bo’lsa, istalgan bosimda material kamroq yuklanadi. Bundan tashqari, gaz quvurlariga material va sinovlar bo’yicha alohida talablar qo’yiladi. Ularning ro’yxati standartga bog’liq, sizni chalg’itmaslik uchun uni bu yerda takrorlamaymiz.
Hujjatlar: suv va gazda ular boshqa
Ichimlik suvi uchun odatda material uning bilan aloqaga ruxsat etilganini tasdiqlovchi hujjatlar kerak bo’ladi. Gaz uchun hujjatlarni tarmoqni qabul qiladigan tashkilot va loyiha so’raydi. Qog’ozlar tarkibini buyurtmachi, loyihachi va nazorat belgilaydi, quvur yetkazib beruvchi emas. Shu sababli ularning talablarini arizadan oldin aniqlab, arizaga ilova qilgan ma’qul: bu soatlarni emas, kunlarni tejaydi.
Almashtirish mumkinmi
Gaz quvurini suv tarmog’iga qo’yish har doim ham mumkin emas va oddiy ish emas. Bosim bo’yicha zaxirasi bor, lekin qaror loyihaga bog’liq: kesim kichikroq, bosim yo’qotishi ko’proq, ichimlik suvi uchun o’z tasdiqlari kerak, chiziq rangi ham boshqa bo’ladi. Loyihachi tarmoqni qayta hisoblab kelishgan bo’lsa, masala yopiq. Aks holda bu almashtirish bo’lib, qabul paytida seziladi.
Suv quvurini gaz tarmog’iga qo’yish mumkin emas. Uning zaxirasi C = 1,25 ga hisoblangan, markirovka va hujjatlar ham boshqa. Qog’ozdagi hisob bo’yicha bosim «o’tib ketsa» ham, gaz tarmog’ida norma hal qiladi, hisob emas.
Fitinglar uchun ham shu mantiq. Ulash detali o’lchami bilan ham, vazifasi bilan ham mos kelishi kerak: suv uchun detalni gaz tarmog’iga olmaydilar (batafsil PE quvurni payvandlash haqidagi maqolada).
Arizalarda ko’rinadigan ikki xato
Birinchisi: vazifa yozilmagan. «PE 110, 10 atmosfera» degan yozuv suv tarmog’iga ham, gaz tarmog’iga ham o’xshaydi, hisoblanishi esa boshqa-boshqa. Ikkinchisi: SDR oldingi loyihadan xotiraga qarab ko’chirilgan. Suv uchun SDR 11 bilan gaz uchun SDR 11 devor jihatidan bir xil, zaxirasi esa boshqa. Loyihachi aynan shu tarmoq uchun nimani yozgan bo’lsa, o’shani oling.
Arizada nimani yozish kerak
Birinchi satrda vazifa: suv yoki gaz. Keyin material, tashqi diametr, loyiha bo’yicha SDR yoki bosim, uzunlik va yetkazish shakli (o’ram yoki to’g’ri bo’laklar). Ikki misol. Suv: «PE-100, 110 mm, SDR 11, suv, 400 m». Gaz: «loyiha spetsifikatsiyasi bo’yicha, 110 mm, SDR loyiha bo’yicha, gaz, 400 m». Ikkinchi holatda loyihaning o’sha bo’limini o’zini ilova qilgan yaxshi, qayta aytib berish raqamlarni yo’qotadi.
Active Polimer polietilen quvurlarni 2019-yil dekabridan chiqaradi, zavodda 9 ta liniya, diametri 20 dan 800 mm gacha. Jo’natishdan oldin devor qalinligi o’lchanadi. Zavod Toshkent viloyatining Zangiota tumanida, jo’natmalar Qirg’izistonga ham bo’lgan. Sizning diametringiz uchun material va SDR ariza paytida aniqlanadi. Saytda «Suv quvurlari» va «Gaz quvurlari» bo’limlari bor; gaz tarmog’ingiz uchun aynan qaysi hujjatlar kerakligini loyiha va tarmoqni qabul qiladigan tashkilot hal qiladi. Narx diametr, SDR va hajmga bog’liq, saytda biz uni e’lon qilmaymiz.
«Narxni bilish» arizasini qoldiring yoki +998 78 113-70-50 raqamiga qo’ng’iroq qiling. Vazifani (suv yoki gaz), diametrni va loyiha bo’yicha SDR yoki bosimni yozing, spetsifikatsiya bo’lsa, ilova qiling.
PND quvur turlarining umumiy sharhi: PND quvur: turlari va qanday tanlash.
